MG Gustav Mahler

Gustav Mahler

„Mijn tijd zal nog komen“

Gustav Mahler (1911)

De muziekschepping van Gustav Mahler (1860 – 1911) werd honderd jaar na zijn door een van de vaakst gespeelde, opgenomen en tegelijkertijd door de luisteraars opgezochte componenten van het wereldconcerterepertoire. Op een ongelooflijke manier vervulde zich zijn eigen visie „Meine Zeit wird kommen“ (Mijn tijd zal nog komen), die aan het begin van de twintigste eeuw klonk als een overdreven zelfbewuste uitspraak van een auteur, die door zijn eisen als dirigent en zijn perfectionisme botste tegen de ingesleten interpretatiegewoontes en een zekere maat van gemakzucht en die met zijn composities een muziek bracht, die provoceerde en irriteerde, maar tegelijkertijd een ongelooflijk enthousiasme wekte. Het is ook interessant, dat zich op Mahlers muzieknalatenschap ook geheel tegenstrijdige richtingen beriepen die gerangschikt worden in de stroom van de zogenaamde avant-garde en tegelijkertijd ook de zgn. classici van de twintigste eeuw. Zowel de Tweede Weense School (overigens noemde Arnold Schönbergf Mahler zelf een heilige), als Dmitri Schostakowitsj, Benjamin Britten en als laatste ook Krzsystof Penderecki erkennen zich tot de creatieve nalatenschap van deze componist, die werd geboren in en de eerste vijftien jaren doorbracht op het grondgebied van de Tsjechische Republiek. Gustav Mahler is een grote representant van de artistieke schepping als mededeling en filosofische boodschap sui generis. Zijn kunst tracht tijdens de wisseling van twee grote historische epochen grote humanistische idealen en waarden te bieden, die in de geseculariseerde wereld de tot die tijd geldende religieuze zekerheden dienden te vervangen. De moderniteit, actualiteit en aantrekkelijkheid van zijn muziek ligt in de originele verbinding van zeer ongelijksoortige elementen. Mochten wij Paul Stefan, de auteur van één van de eerste monografieën over Gustav Mahler willen parafraseren, dan is het waar, dat “Mahlers muziek begint op de straat en eindigt in het oneindige…“. Een soort intonatie-celkern van Mahlers muziekweefsel wordt gevormd door het genre van het lied, door het melodiefragment, het liedje. Dat, wat Mahler in zijn kindertijd rond zich hoorde en wat karakteristiek was voor zijn geboorteland - Oostenrijk-Hongarije. Een bont multinationaal, multiconfessioneel en multicultureel, allengs uit elkaar vallend rijk. De met dit feit verbonden nostalgie, vrees om het lot van de hoge kunst en vrees om het lot van de intellectueel in de moderne geïndustrialiseerde wereld (dezelfde gevoelens drukt de jongere tijdgenoot Franz Kafka, die ook in Bohemen is geboren. Dit zijn gevoelens, die de luisteraars in de werken van Gustav Mahler kunnen herkennen. En daarom is het oeuvre van deze componist zo actueel – niet alleen door zijn muzikale uitdrukkingsmiddelen, maar met name door zijn inhoud, die een reeks grote vraagtekens van onze tegenwoordige tijd uitdrukt.

PhDr. Jiří Štilec